Á þriðjudaginn 10. mars sást til fyrstu steypireyðar ársins í hvalaskoðunarferð hjá Norðursiglingu á Skjálfanda. Þetta eru afar ánægjuleg tíðindi, enda er steypireyður (Balaenoptera musculus) bæði sjaldséð við Íslandsstrendur og stærsta dýr jarðar.
Steypireyðar sjást mun sjaldnar en aðrar stórhvalategundir á svæðinu og telst hver sýn því einstök upplifun, bæði fyrir gesti og leiðsögumenn. Að sjá þessa risavöxnu en um leið viðkvæmu tegund minna okkur á ríkidæmi hafsins við Ísland, en jafnframt á þá ábyrgð sem fylgir verndun þess.
Lítil stofn þrátt fyrir friðun
Steypireyður er flokkuð í nokkra aðskilda stofna og sá sem heldur sig á Íslandsmiðum telst til stofns í Mið-Norður-Atlantshafi. Stærð hans er talin vera einungis 1–2 þúsund dýr, þar af færri en 1.000 kynþroska einstaklingar. Þrátt fyrir að stofninn hafi vaxið frá því að veiðar voru bannaðar árið 1966 er hann enn langt frá því að ná fyrri styrk.
Vegna þess hve stofninn er lítill og viðkoman hæg er steypireyður flokkuð sem tegund í nokkurri hættu (VU) á Íslandi, en í útrýmingarhættu (EN) bæði í Evrópu og á heimsvísu.
Af hverju er steypireyður í hættu?
Helsta ástæða hnignunar steypireyða var ofveiði á 19. og 20. öld, þegar tegundin var veidd í miklu magni vegna stærðar sinnar og mikils spiks. Þótt veiðar séu nú bannaðar eru áhrifin enn sýnileg. Steypireyður er sérstaklega viðkvæm þar sem:
- hún verður seint kynþroska (um 10 ára),
- hún ber kálf aðeins annað eða þriðja hvert ár,
- meðgöngu- og uppeldistími kálfa er langur.
Auk þess geta árekstrar við skip, hávaði í hafi og mengun haft neikvæð áhrif á tegundina, þótt ekki sé talið að náttúrulegir afræningjar hafi marktæk áhrif á stofnstærð.
Stærsta dýr jarðar
Steypireyður í Hvalasafninu
